Nagenieten van Zon op Zuid
Tekst: Yoeke Nagel

Een weekeinde lang – 14 en 15 mei – was het feest in nieuw Arnhem Zuid. Theater, muziek, dans, pannenkoeken, glaskunst, theekopjes, heftige percussie, schilderwerk, droombomen, meditatie, ruimtereizen, rap en verhalen borrelden en bruisten door achttien straten. Maandenlang repeteerden bewoners met hun kunstenaar om een presentatie te geven aan de fietsers en andere bezoekers. En wie het aandurfde om al die projecten te gaan beleven had gegarandeerd een cultureel weekeinde om nooit te vergeten. En… het bleef bijna aldoor droog! Nou ja, behalve als de ontroering te heftig werd door al die prachtige persoonlijke verhalen die verteld werden.Een impressie in woorden.

Hoog bezoek bij de Opening van de Manifestatie,
zaterdag 14 mei, 10.15 a.m. Warmondpad
Foto: Cora Beijer

Warmondpad

Het woonerf af, de rondweg over en langs het plantsoentje linksaf.
Daar de fiets op slot naast de kraam met porseleinen kopjes
En de lange benen van de Burgemeester van Zuid
Die zorgvuldig huisnummer 11 op het glazen huis plakt.
Frederik Rombach schiep een gezamenlijk huis, een plek die niet bestond.
Door gekleurd glas, speelgoed voor de zon, straalt de ziel van de buren
Van het Warmondpad.
Zon op Zuid is geopend en het is nog maar vroeg.
Voor je het weet hangt alles hier vol met kleur en licht en vorm
want dit wordt de dag van de creatie
Glas in lood – kunst in zuid.
Harde randen – kleurrijk van binnen

Foto: Cora Beijer

Serviceflat Gorinchemstraat

Zoveel vroeger zit hier aan de tafel bijeen.
Paula Walta knikt.
De theelepeltjes gaan omhoog.
Tik, tik, tik…
Een slokje.
Tijd vliegt hier niet meer, het glijdt
Langs de gerimpelde wangen van de man in de film
Die vertelt over vroeger, bij dansschool Wensink.
En tijd streelt de zachte grijze lokken vande vrouw die haar schoenen nog heeft.
De ogen gaan stralen, en de dans rekt zich uit
De dans in haar lichaam ontwaakt en beweegt
En het lichaam beweegt rustig mee, de rollator als partner.
Maar de ogen stralen en daar, aan de binnenkant
Van dit stramme lijf, zwiert zij over de dansvloer.
Wie kijkt wordt geraakt.

Aalsmeerhof

BENG! Tjak tjak BENG! Zoveel levenslust en ritme
Aan de andere kant van Elderveld.
Een straatpercussiecompositie rijmt op niks
Maar het slaat overal op waar geluid uit komt
Jerrycans, gieters, pannen, flessen
Poffertjespannen en emmers
Knallen, bonken, kadoenken en tjoppen
En Martin Gort spettert tussen de ronkende Aalsmeerhoffers.
Het is niet voor het eerst dat zij bij elkaar  getrommeld worden
Maar wel het luidruchtigst. Heerlijk hard.

Wijdenespad

Woorden komen
Met het ritme van het hart
Eerlijk, strak en soms verward.
Het verhaal van gewone dingen
Meer spreken dan zingenIn gewone taal
Echte taal
Niet uit een klaslokaal
Maar van ons allemaal
Rap komt vanzelf
Georgios Lazakis ook.
Al is ie dan soms te laat
Zoals in de Elderveldrap staat…

Schuytgraaf

Koperslagersveste

Woestenij, bouwveld, kuilenland vol verwachtingen
De pioniers hebben de modderkluiten af kunnen spoelen
Maar niets wordt vergeten van hoe het was.
Dit stukje Schuytgraaf was het eerst af.
Ilse Evers verzamelt de geschiedenis van de opbouw
De hoop, het verlangen, de frustraties
Momenten van rust met yoga en vissen
En het groeiend thuis
zijn, gekneed met klei
In steeds meer kinderhanden
De sprietjes die al bijna bomen zijn geworden
De geluiden van de straat
Die al bijna gewoon zijn op deze gloednieuwe plek.
Een woonkamer op een veld.

Boomkwekerserf

Sssssst… er wordt geslapen op het Boomkwekerserf
Aan beide kanten van de muur
Dromen komen overal
Binnen of buiten het gebouw
Wat een mooie plek om elkaar daar dan maar te ontmoeten
Daarom groeit de droomboom voor het gebouw
En schilderde Barbara Recourt de droomvrouw er in
Droombeelden op de ramen, de grens tussen hier en daar.
Zo voorzichtig als een fee
Droomt ze binnen en buiten mee.

Groene Erven

Waar samen muziek gemaakt wordt
Worden gesprekken overbodig.
U reist vandaag per dwarsfluit
Europa in, vanaf de Groene Erven
En Meia van Houten is de piloot
Muziek maken is
Luisteren en spreken tegelijk
Een gesprek zonder woorden
Een reis
Een ontmoeting.

De Arabesk

Het kinderkunstmuseum Achter Die Zon
Is onverwacht groot. Wat een ruimte.
Je gaat door het raam naar binnen
En kruipt de raket in van onderaf
En als je dan nog niet aan het spelen bent
Dan kun je beter je eigen ruimtereis verzinnen
Met UFO’s en alles wat vliegt en zweeft en draait en kronkelt en beweegt
Laten de kinderen van de Arabesk iedereen beleven hoe de ruimte eruit ziet.
Ruimte scheppen.
Rustig overlaten aan Dennis Gunsing.

De Laar

Aagtekerkesingel

Je kunt het niet weten, wat er daar is gebeurd
Bij de buren en eventjes verderop
Zo gewoon, zo bijzonder, de verhalen
Zo hartverscheurend
Hoe kun je weten wat zij heeft meegemaakt?
Wat hij altijd heeft gedroomd?
Zij wandelt met haar kind
En hij spit zijn tuin om
Zij zit binnen en zwijgt
En verlangt naar de Spaanse zon, haar zon.
Anouk de Bruijn vroeg ze ernaar en luisterde
Wat niemand eerder deed
Wat verteld wordt is zo gewoon, zo bijzonder
Zo hartverscheurend en lief
Dat kon je niet weten
Van je eigen buren

Millweg

Kleine gestolde vakantietjes in de superladenkast van Tijs van Trigt
op het mulle zand van Millweg aan Zee.
Wat zit erin? Wat heb je daar?
Wie woont hier? Wat doet die dan?
Hee, snoep! Oh, een strandje! Ha, een hond!
Even om het hoekje kijken bij elkaar.
Niet in de huiskamer maar dichterbij, nog veel dichterbij.
In een laatje werd een herinnering verstopt
Een zonnige herinnering aan vakantie en vrijheid
En in nog een laatje zit een andere herinnering
Van iemand anders
Een flatgebouwtje van laatjes
en een plek om even te blijven.
Onder het strand ligt de stoep.

Brabantweg / Ravensteinpad

“Pannenkoek met het gezicht van buurman?
Of liever eentje met deze oudere heer er op?”
Langs het water staan houten hangjongeren
Klein, knaloranje en ongevaarlijk
En daar tussenin het pannenkoekenhuis van Krista Burger.
Gestencilde gezichten in poedersuiker
De een eet. De ander wordt gegeten.
Zo doet iedereen iets voor elkaar in de buurt.
En op de kanten papieren kleedjes spuiten de kinderen
Felle kleuren uit tikkende spuitbussen
Of ze enteren een schip en varen af over het donkere water
Tot hun moeder ze roept.
Eten.
Maar nu even niet. Omdat het kan.

Rijkerswoerd

Mahatma Gandhiweg

Zoveel mensen, zoveel geluiden, zoveel stemmen achter elke deur anders
De geluiden van de straat, van de badkamer, van de zingende buurvrouw
Daphne Questro zingt en brengt de geluiden bij elkaar met Koen van Baal
“Kappen nou!” is het ritme dat herhaald wordten zich mengt met tandenborstel
geluidflessen, grasmaaier, brievenbus, basgitaar, djembee en deurbel.
Een glasheldere stem. Is het die van nummer veertien?
De Gandhiweg heeft ruimte voor de hele wereld
Overal vandaan komt het geluid van de Gandhiweg
In zestien talen worden we toegesproken.Soko soko!
De wereld ligt voor de voordeur.
En daar achter.

Polderdrift / Hans Tiemeijerhof

In de Polderdrifttuin zie je kleurige molens
Die in terra plastieken bloempotten staan
Wat jurken die waaien
Aan masten daarboven
Terwijl uit de speaker de wind door blijft gaan.
En ’s avonds verandert de tuin in een sprookje
Met elfen in witte gewaden en dans
Hee… Jij daar!
Wat beweegt, de wind? De vlag?
De geest, die meedraait met beweging?
Een frisse wind waait door de tuin
En door de bewoners daaromheen
Aangeblazen door Marjan Renkens en Anita Bouman
Pffffffft…

Kronenburg

Croydonplein

Kom binnen op het plein
De armen van de flats eromheen
Zijn wijd open
En de tafel is gedekt
Een lange tafel met mooie kopjes
Met een brief erbij.
In elke brief een verhaal
Over hoe het was, voor het plein
Hoe het is, op het plein
Albert Hoex serveert ze
Bij een kopje thee of koffie.
Kom gerust even zitten lezen.
Welkom
Welkom
Wie dan ook

Schepen te Boeckoppad

Bij de parkeerplaats rechtdoor
Het steegje in
Het pleintje op en dan
Midden tussen de huizen
Waar de gordijnen dicht zijn
Staat een zwarte tipi.
Een wat?
Een zwarte tipi.
Met daarin schapenvachten om op te zitten
En een film waarin de mensen
Wie?
De mensen uit dit pad
Zich laten zien
Vanonder het ijs
Omdat Maartje Timmermans
Met hun raskatten en gitaar
Met viool en koffie
En  olifantenverzameling
Die mensen dus.
Goh… En die wonen allemaal hier?
Ja. Achter die gordijnen.

Holthuizen

Frieslandsingel

Het is feest in de tent
In de Vrijstaat Frieslandsingel
De band speelt het volkslied
In zoveel variaties
Een Sintifeest en iedereen is uitgenodigd
Om een visum in ontvangst te nemen
Van Buro Buurvrouw
De grenspalen te passeren
En mee te feesten voor het woonwagenkampje
Kleurige rokken
Stralende ogen
En een souvenir uit de Vrijstaat
voor thuis

Vredenburg

Drentesingel

De grens tussen stad en natuur
Ligt aan de Drentesingel.
De inspiratie ligt er
Tussen de meerkoetjes en het woonerf
Tussen het wuivende riet en de stoep
Daarom, waarschijnlijk,
Maken zoveel buurtbewoners
Zoveel mooie dingen
Dat er een expositie van kwam
voor de dijk
bij de poort tussen hier en daar
Tussen stad en natuur
Noemde Korneel Jeuken die.
En wie er doorheen gaat
Komt terecht bij een oase van rust
Roze stoeltjes op de dijk
Om te zitten
Niets meer dan dat.
Rust.

Loppersumhof

Een huis is maar een huis
Tot er een boom bij staat
Dan wordt het een plek om in te wonen
Wanneer ontmoet je zo’n ding?
Hoe krijg je een band met een boom?
Rob Sweere regelde drie blind dates.
Witte kasten om een stukje boom
Van nabij te bestuderen.
Kom erbij.
Hallo boom
Hallo rupsjes die aan de binnenkant
Van de kasten komen wonen.
Hallo groene klimop op de brokkelige bast van de boom
Dag gezellige boom.

De eindmanifestatie ZON OP ZUID  speelt zich af op 14 en 15 mei 2011

Arnhem Zuid is dat weekend omgetoverd tot een toeristische trekpleister, met activiteiten op de 18 deelnemende locaties. Beeldende kunst, theater, dans, installaties, filmpjes en muziek, gemaakt in samenwerking met bewoners uit de buurt. De uitvoeringen, vorm en de thema’s zijn onstaan in samenspraak tussen kunstenaar en bewoners. De presentaties zullen plaatsvinden in huiskamers, achtertuinen, op straat, in tenten en buurtcentra. Tussen de locaties zullen fietsroutes langs de groenste plekken van Zuid worden aangegeven.  Ook per openbaar vervoer en auto is de manifestatie goed te bereiken.

Klik hieronder voor het programma

Zaterdag - Zondag

ZON OP ZUID is een initiatief van Kunstbedrijf Arnhem, afdeling Kunst in de Wijk, met financiele steun van Gemeente Arnhem, GSO III, Volkshuisvesting, Portaal, Vivare, Prins Bernhard Fonds, OranjeFonds, Cultuur-Ondernemen.

Klik op de foto om de krant te downloaden

Na een aantal maanden van kennismaken en brainstormen zijn de kunstenaars samen met de bewoners van hun locatie tot een concept gekomen voor de kunstproductie.

Op donderdag 10 februari 2011 was het zover; de grote Kick Off in het Gelredome die het officiële begin inluidde van het project Zon op Zuid. Zon op Zuid mag het predikaat Made in Arnhem gaan voeren, waar we heel blij mee zijn!

Burgemeester Krikke installeerde de hulpburgemeester van Arnhem Zuid, die alle aanwezigen mee nam naar de Siriuszaal alwaar de kunstenaars en de bewoners presenteerden wat ze van plan zijn. Er werd een tipje van de sluier opgelicht.

Sommige kunstenaars waren erg nerveus voor de presentatie, maar daar was helemaal niks van te merken.

De hulpburgemeester hield een quiz over Arnhem Zuid. Hoe groot is jouw kennis van Zuid?

‘In de Schuytgraaf wonen de pioniers die op geheel nieuwe grond een nieuw bestaan opbouw Wanneer is een huis een thuis? We gaan een woonkamer bouwen op een grasveld en elkaar verhalen vertellen. Die kunnen de bewoners en alle andere belangstellenden beluisteren via een koptelefoon. Nu zijn het meestal de kinderen die de bewoners met elkaar verbinden, en we willen daar een extra dimensie aan toevoegen. Een gezamenlijke woonkamer schept deze mogelijkheid.’

Er staat een gebouw van Portaal in de Boomkwekerserf, waar mensen met een beperking of psychiatrische achtergrond wonen. Zij willen graag meer integreren in de Arnhemse samenleving. Barbara gaat verhalen en sprookjes verzamelen bij deze bewoners. Tijdens deze presentatie laat ze een muziekdoosje spelen, en draagt ze een gedicht voor. Natuurlijk bijgestaan door enkele bewoners van Boomkwekerserf.

Muzikante Meia heeft een bewoonster bereid gevonden om ons te trakteren op een stukje dwarsfluitmuziek. De verhalen van de bewoners worden verteld met een muziekinstrument. Meia dirigeert, de bewoners spelen.

Basisschool de Arabesk met kunstenaar Dennis Gunsing

Op het toneel verschijnen 2 figuren met een futuristisch masker op. Er klinken space-achtige geluiden en muziek. Ook staat er een doos met daarop geschreven ‘Achter de zon.’ De figurendoen hun masker af, en vertellen dat de kinderen van de Arabesk een kinderkunstmuseum gaan maken getiteld: ‘Achter die zon.’

Drie bewoners en de kunstenares vertellen verhalen op het podium, nadat ze een kaars hebben aangestoken. Over welke dromen ze hebben, wat ze overdag doen, wat ze zouden willen doen, over hun kinderen, hun verleden en hun werk.

In de Millweg staat een seniorenflat en met die bewoners gaat STIL werken. Tijs vertelt dat de bewoners van de flat niet meer op vakantie kunnen, omdat het lichaam het niet meer toelaat. Dus, zo bedacht STIL, dan brengen we de vakantie naar de Millweg! We noemen het Millweg aan Zee.

De jongeren gaan workshops organiseren in maart en april, zo vertellen zij. Eerst gaat iedereen zijn eigen ding doen en als alles gedaan is, wordt het samengevoegd tot een geheel. Dans, muziek en beeld zijn vertegenwoordigd in de workshops.

Dan volgt er een pauze waarin de quiz over Arnhem Zuid verder gaat.

Er vallen steeds meer mensen af, en dat is de bedoeling ook want we stevenen af op een prijswinnaar!

De burgemeester neemt ons mee naar ...

We zien een 3-tal dames op het podium staan die ons allerlei geluiden laten horen. Tanden poetsen, gorgelen, een gezongen aria, Kappen nou!!, tanden poetsen, gorgelen, een gezongen Aria, Kappen nou!!. Daphne vertelt dat ze geluiden gaat verzamelen uit de straat en haar bewoners. Van deze geluiden gaat ze een eigenzinnig concert componeren.

Korneel laat de presentatie over aan Janneke, die de mensen dichterbij het podium roept. Ze vraagt of zij hun ogen willen sluiten, en neemt ze mee in een beeldenreis. De reis leidt van een drukke en lawaaierige stad, naar de rustgevende natuur, en weer terug. Tijdens de reis zijn er roze stoelen op de dijk.

Rob gaat met de bewoners een lichtbomenfestival organiseren. Hij laat ons allemaal dia’s zien van wat er zoal met bomen kan gebeuren. Ze vallen om, ze worden versierd en verlicht. Omdat in de herfst van 2010 er helaas bomen zijn omgewaaid in de Loppersumhof, wil Rob nieuwe bomen gaan planten. Ook wil hij bestaande bomen mooi gaan maken en 108 bomen in het licht gaan zetten. De bomen worden in een processie gedragen . op zaterdagavond 14 mei komen alle mensen samen en bouwen zij een feestje. Iedereen is welkom om muziek te maken. Er is een hapje en een drankje bij kaarslicht.

Aan de Frieslandsingel wonen o.a. de Sinti. Roma Mirando. Zij willen voor 14 en 15 mei een onafhankelijkheidsverklaring, en Sara Weiss als vertegenwoordiger van hun grondgebied. Zij gaan tijdens de eindmanifestatie de geschiedenis en de gebruiken van de Sinti laten zien. Iedereen krijgt een gratis visum. Hierbij zijn Willem Alexander en burgemeester Krikke uitgenodigd voor een heus staatsbezoek.

Dan volgt het laatste deel van de quiz. Yoeke Nagel die het reisboek voor Zon op Zuid aan het schrijven is, reikt de prijzen uit. ‘Er wordt hier en nu geschiedenis geschreven,’aldus Yoeke. De prijswinnaars ontvangen een tegoedbon voor het boek dat zij nu aan het schrijven is.

Maartje vertelt dat zij graag de anonimiteit wil doorbreken van deze straat. Ze gaat alle bijzondere mensen uit de straat filmen en daar uiteindelijk een langere film van monteren wie wordt vertoond op een groot scherm tijdens de manifestatie.

Albert vertelt dat er veel oudere mensen wonen in de flats aan het Croydonplein. Op 14 en 15 mei gaat hij een tafel voorzien van kopjes thee en koffie. De kopjes zijn van de bewoners zelf. Aan die tafel zitten de bewoners en vertellen hun verhalen. Albert vertelt wat verhalen die hij al gehoord heeft van de bewoners, zoals de oma ten Huid met de 42 trappen.

Op het podium zien we Paula mime spelen. Ze drinkt samen met een andere dame een kopje thee. Dit is een impressie van wat Paula al gerepeteerd heeft met de bewoners. De leeftijd varieert van 65 tot en met 93 jaar. Samen gaan ze een dansvoorstelling maken. De bewoners zijn onzeker over hun lichaam, omdat dit niet meer functioneert zoals vroeger. Paula gaat met hen op zoek naar bewegingen die nog wel kunnen. Het worden persoonlijke scenes. Paula vertelt dat de bewoners samen een rijk verleden hebben. Er is natuurlijk ook muziek bij de voorstelling want ‘zingen kunnen we allemaal!’

Martin trommelt de hele straat op. Samen met de bewoners trommelt hij op van alles, zoals bv jerrycans. Hij vertelt dat hij percussie-intrumenten op gaat hangen in de kunstwerken in Elderveld. Zo ontstaat er een straatpercussiecompositie. Alleen het woord is al prachtig …